จังหวัดราชบุรี

คำขวัญประจำจังหวัดราชบุรี 

“คนสวยโพธาราม คนงามบ้านโป่ง เมืองโอ่งมังกร วัดขนอนหนังใหญ่ 

ตื่นใจถ้ํางาม ตลาดน้ําดําเนิน เพลินค้างคาวร้อยล้าน ย่านยี่สกปลาดี” 

วิสัยทัศน์จังหวัดราชบุรี 

ผู้นําเกษตรปลอดภัย มุ่งให้เป็นเมืองน่าอยู่ และใช้ทุนทางปัญญาสร้างรายได้ 

ธงประจําจังหวัดราชบุรี 

    ตราประจำจังหวัดราชบุรี

                     

สัญลักษณ์:     -   เป็นรูปพระแสงขรรค์ชัยศรี ประดิษฐานอยู่บนบันไดแก้ว และฉลองพระบาทคู่ประดิษฐานอยู่บนพานทองขอบตราเป็นลายกระหนก
 ความหมาย:      -  หมายถึง เครื่องแสดงถึงความเป็นพระเจ้าแผ่นดิน
(ตราประจำจังหวัดราชบุรีในปัจจุบันมีลักษณะมีลักษณะดวงตราเป็นวงกลม มีสัญลักษณ์รูปเครื่องราชกุธภัณฑ์สองอย่าง คือพระแสงขรรค์ชัยศรีบนพระที่และฉลองพระบาทคู่บนพานทอง ในอดีต ตราประจำของราชบุรีใช้สัญลักษณ์ภูเขาล้อมรอบด้วยงูใหญ่ ซึ่งมีความหมายถึง“เขางู” อันเป็นสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ และรู้จักอย่างแพร่หลาย ต่อมาเห็นว่าสัญลักษณ์เขางูสื่อความหมายไปทาง โบราณสถานมากกว่าความหมายเกี่ยวกับราชบุรีอย่างแท้จริง และตราสัญลักษณ์นี้พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชประสงค์ประทานตราให้กองเสือป่ามณฑลราชบุรีที่เขางู จึงได้มีการเปลี่ยนแปลงมาใช้ตราปัจจุบันตั้งแต่ปี พ.ศ.2509 เป็นต้นมา )
 อักษรย่อจังหวัด:  รบ. 

ดอกไม้ประจำจังหวัดราชบุรี

ต้นไม้ประจำจังหวัดราชบุรี

ประวัติความเป็นมา

จังหวัดราชบุรี มีชื่ออันเป็นมงคลยิ่ง หมายถึง “เมืองพระราชา” เป็นเมืองเก่าแก่เมืองหนึ่งขอประเทศไทย 

จากการศึกษาและขุดค้นของนักประวัติศาสตร์ นักโบราณคดี พบว่าดินแดนแถบลุ่มแม่น้ําแม่กลองแห่งนี้เป็นถิ่นฐานที่อยู่อาศัยของคนหลายยุคหลายสมัย และมีความรุ่งเรืองมาตั้งแต่อดีต จากหลักฐานทางโบราณสถานและโบราณวัตถุจํานวนมากทําให้เชื่อได้ว่ามีผู้คนตั้งถิ่นฐานอยู่ในบริเวณนี้ตั้งแต่ยุคหินกลาง ตลอดจนได้ค้นพบเมืองโบราณสมัยทราวดี

ที่ตําบลคูบัว อําเภอเมืองราชบุรี พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรี ได้เคยดํารงตําแหน่งหลวงยกกระบัตรเมืองราชบุรีในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย ซึ่งในช่วงปลายสมัยกรุงศรีอยุธยาและตอนต้นกรุงรัตนโกสินทร์ปรากฏหลักฐานทางประวัติศาสตร์ว่า เมืองราชบุรีเป็นเมืองหน้าด่านที่สําคัญ เป็นสมรภูมิการรบหลายสมัย โดยเฉพาะในสมัยสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ได้ยกทัพมาตั้งรับศึกพม่าในเขตราชบุรีหลายครั้ง 

ครั้งที่สําคัญที่สุดคือสงครามเก้าทัพ ต่อมา พ.ศ. 2360 ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ได้โปรดเกล้าฯ ให้สร้างกําแพงเมืองใหม่ทางฝั ่งซ้ายของแม่น้ําแม่กลองตลอดมาจนถึงปัจจุบัน ครั้นถึงสมัยพระบาทสมเด็จ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในพ.ศ. 2437 ได้ทรงเปลี่ยนการปกครองส่วนภูมิภาค โดยรวมหัวเมืองต่าง ๆ ที่อยู่ใกล้ชิดกัน ตั้งขึ้นเป็นมณฑล และได้รวมเมืองราชบุรี เมืองกาญจนบุรี เมืองสมุทรสงคราม เมืองเพชรบุรี เมืองปราณบุรี เมือง

ประจวบคีรีขันธ์ รวม 6 เมือง ตั้งขึ้นเป็นมณฑลราชบุรี ตั้งที่บัญชาการมณฑล ณ เมืองราชบุรี ทางฝั่งขวาของแม่น้ํา แม่กลอง (ปัจจุบันคือศาลากลางจังหวัดราชบุรีหลังเก่า) ต่อมาใน พ.ศ. 2440 ได้ย้ายที่บัญชาการเมืองราชบุรี จากฝั่งซ้ายกลับมาตั้งรวมอยู่แห่งเดียวกับศาลาว่าการมณฑลราชบุรี ทางฝั่งขวาของแม่น้ําแม่กลอง จนถึง พ.ศ. 2476 เมื่อได้มีการยกเลิกการปกครองแบบมณฑลทั้งหมด มณฑลราชบุรีจึงถูกยกเลิกและคงฐานะเป็นจังหวัดราชบุรีจนถึงปัจจุบัน

สภาพทั่วไปของจังหวัด

ที่ตั้งและอาณาเขต 

 จังหวัดราชบุรีตั้งอยู่ในภาคกลางด้านทิศตะวันตก มีพื้นที่ชายแดนติดกับประเทศพม่า โดยมีเทือกเขาตะนาวศรีเป็นแนวพรมแดนสันปันน้ํา ระยะความยาว 73 กิโลเมตร ชุมชนเมืองราชบุรีอยู่ห่างจากกรุงเทพมหานคร 

100 กิโลเมตร มีแม่น้ําแม่กลองเป็นแม่น้ําสายหลักไหลผ่านในเขตจังหวัดราชบุรีประมาณ 67 กิโลเมตร มีพื้นที่ 5,196.462 ตารางกิโลเมตร หรือ 3,247,789 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 11.27 ของเนื้อที่ภาคตะวันตก 8 จังหวัด มีอาณาเขตติดต่อดังนี้ 

 ทิศเหนือ ติดต่อกับจังหวัดกาญจนบุรี 

 ทิศใต้ ติดต่อกับจังหวัดเพชรบุรี 

 ทิศตะวันออก ติดต่อกับจังหวัดนครปฐม สมุทรสาคร และสมุทรสงคราม 

 ทิศตะวันตก ติดต่อกับสหภาพพม่า 

 ลักษณะภูมิประเทศ 

 สภาพภูมิประเทศแบ่งได้เป็น 4 ลักษณะ คือ 

 (1) พื้นที่ภูเขาสูง ได้แก่ บริเวณชายแดนด้านตะวันตกติดกับสหภาพพม่า และเขตแดนด้านใต้ติด

กับจังหวัดเพชรบุรี มีสภาพเป็นเทือกเขาสูง อุดมด้วยป่าดิบ ป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง และป่าไผ่ ในระดับความสูง 

ตั้งแต่ 200 เมตร ถึง 1,100 เมตร ในเขตอําเภอสวนผึ้ง อําเภอบ้านคา และอําเภอปากท่อ ด้านตะวันตก 

 (2) พื้นที่ราบสูง ได้แก่ บริเวณถัดจากบริเวณเทือกเขามาทางด้านตะวันออกจนถึงตอนกลางของ

พื้นที่จังหวัด มีลักษณะเป็นที่ราบสูง และที่เนินลาด มีแม่น้ําภาชี และลําห้วยสาขา เป็นสายน้ําหลัก สภาพเนื้อดิน 

(3) ที่ราบลุ่ม ได้แก่บริเวณสองฝั่งแม่น้ําแม่กลอง และด้านตะวันออกของพื้นที่จังหวัด เนื้อดินเป็นดินร่วนและดินร่วนปนดินเหนียว มีความอุดมสมบูรณ์ มีระบบชลประทานแม่กลองใหญ่ ครอบคลุมทั่วพื้นที่ ได้แก่บริเวณเขตอําเภอบ้านโป่ง อําเภอโพธาราม อําเภอบางแพ อําเภอเมืองราชบุรี และอําเภอปากท่อ 

 (4) ที่ราบลุ่มต่ํา ได้แก่ บริเวณตอนปลายของแม่น้ําแม่กลองที่เชื่อมต่อกับจังหวัดสมุทรสงคราม 

อยู่สูงจากระดับน้ําทะเล 1- 2 เมตร ดินมีความสมบูรณ์ เหมาะแก่การทําสวนผักผลไม้ 

 ลักษณะภูมิอากาศ 

จังหวัดราชบุรีตั้งอยู่ในเขตที่ได้รับอิทธิพลจากลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ แต่การที่มีเทือกเขาตะนาวศรี

บังไว้อยู่ ทําให้เป็นที่อับฝน คือ อําเภอสวนผึ้ง อําเภอบ้านคา และอําเภอจอมบึง ฝนส่วนใหญ่จะถูกพัดเลยไปตกในแถบลุ่มแม่น้ําแม่กลอง และด้านตะวันออกของพื้นที่ อุณหภูมิอยู่ระหว่าง 13-38 องศาเซลเซียส แต่ในฤดูหนาวบริเวณเชิงเขาหรือหุบเขาในพื้

นที่อําเภอสวนผึ้ง และอําเภอบ้านคาจะมีสภาพอากาศหนาวมาก อุณหภูมิเฉลี่ย 8-15 องศาเซลเซียส 

  ทรัพยากรธรรมชาติและแหล่งน้ํา 

(1) ทรัพยากรป่าไม้ มีพื้นที่ป่าเหลืออยู่ประมาณ 1,239,236 ไร่ หรือ 38.16% ของพื้นที่จังหวัด 

ป่าไม้ส่วนใหญ่จะอยู่ในพื้นที่เขาและเทือกเขาตะนาวศรี 

(2) แหล่งน้ํา แหล่งน้ํ

าธรรมชาติที่สําคัญ ได้แก่แม่น้ําแม่กลอง ไหลผ่านจังหวัดราชบุรีในเขต

อําเภอบ้านโป่ง อําเภอโพธาราม อําเภอเมืองราชบุรี และอําเภอดําเนินสะดวก รวมความยาวในเขตจังหวัดราชบุรี 67 กิโลเมตร แม่น้ําแควอ้อม เป็นสาขาของแม่น้ําแม่กลองในเขตอําเภอเมืองราชบุรี และอําเภอวัดเพลง แม่น้ําภาชี ต้นน้ําเกิดจากเทือกเขาตะนาวศรีในเขตอําเภอบ้านคา ไหลผ่านอําเภอสวนผึ้ง อําเภอจอมบึง ไปบรรจบแม่น้ําไทรโยค ในเขตจังหวัดกาญจนบุรี มีความยาวเฉพาะในเขตจังหวัดราชบุรี 80 กิโลเมตร 

จังหวัดราชบุรี มีคลองดําเนินสะดวกที่ขุดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 4 เพื่อเชื่อมแม่น้ําท่าจีนกับแม่น้ํา 

แม่กลอง โดยเริ่มจากตําบลบางยาง อําเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร ผ่านอําเภอดําเนินสะดวก จังหวัดราชบุรี บรรจบกับแม่น้ําแม่กลองที่ตําบลบางนกแขวก อําเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม มีความยาวตลอดลําคลอง 35 

กิโลเมตร และลําคลองสาขาอีกกว่า 200 คลอง 

(3) พื้นที่ในเขตชลประทานแม่กลองใหญ่ เขื่

อนแม่กลอง ซึ่งทดน้ําแม่กลองตั้งอยู่ในเขตอําเภอท่าม่วง จังหวัดกาญจนบุรี ก่อให้เกิดคลองส่งน้ําสายใหญ่เพื่อการเกษตร การอุปโภค-บริโภค การเก็บกักน้ํา การระบายน้ํา ป้องกันน้ำท่วม ในเขตจังหวัราชบุรีครอบคลุมพื้นที่ 868,680 ไร่ 

ศาลหลักเมืองจังหวัดราชบุรี

ศาลหลักเมือง (City Pillar Shrine) คือ สถานที่ศักดิ์สิทธิ์อันเป็นที่ตั้งของ หลักเมือง ซึ่งตามธรรมเนียมพิธีของศาสนาพราหมณ์ว่า ก่อนที่จะสร้างเมืองจะต้องทำพิธียกเสาหลักเมืองในที่อันเป็นชัยภูมิสำคัญ เพื่อเป็นสิริมงคลแก่บ้านเมืองที่จะสร้างขึ้น ศาลหบางอำเภอก็มีศาลหลักเมือง ซึ่งยังคงเรียกว่า ศาลหลักเมืองเนื่องจากบางอำเภอก็เป็นเมืองเก่า ก่อนถูกลดฐานะลงเป็นอำเภอในปัจจุบัน ตามชุมชนเล็กๆ อื่นๆ ก็อาจมีศาลประจำชุมชนเหมือนกัน แต่จะเรียกเป็นศาลหรือเจ้าที่ประจำหมู่บ้าน ชุมชน จะเรียกเป็นศาลหรือเจ้าที่ประจำหมู่บ้าน ชุมชน ลักเมืองในประเทศไทย หลักเมืองส่วนใหญ่ทำจากไม้มงคล เช่น ชัยพฤกษ์, ราชพฤกษ์ ในลักษณะเสา ปลายยอดเป็นดอกบัวตูม หรือหน้าเทวดา หรืออาจเป็นหลักหินโบราณ ใบเสมาโบราณ ที่พบในพื้นที่นั้นๆ ตัวศาลส่วนใหญ่เป็นศาลาจัตรุมุขทรงไทย มีประตูทั้งสี่ด้าน ยอดอาจเป็นแบบปรางค์ แบบปราสาท แบบมณฑป หรือเป็นศาลเจ้าแบบจีน ตามศรัทธาการก่อสร้างในพื้นที่นั้น บางพื้นที่อาจพบร่วมกันทั้งเสาหลักเมือง และศาลเจ้าแบบจีน ซึ่งมักมีองค์ประธานศาลเจ้าเป็นเทวรูปไม้หรือศิลา เรียกว่า เจ้าพ่อหลักเมือง หรือเจ้าแม่หลักเมือง สถานที่ตั้งส่วนใหญ่อยู่ในพื้นที่ชุมชนเมืองเก่า อาจเป็นตัวจังหวัด หน้าศาลากลางจังหวัด ในประเทศไทยจังหวัดส่วนใหญ่มีศาลหลักเมือง พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ อ.เมือง จ.ราชบุรี ตั้งอยู่ริมถนนวรเดช มีลักษณะการจัดการแสดงทางด้านโบราณคดี ประวัติศาสตร์ ชาติพันธุ์วิทยาธรณีวิทยา ศิลปะพื้นบ้าน รวมทั้งการาจัดแสดงตัวอย่างวัฒนธรรมความเป็นอยู่ของลาวโซ่ง กระเหรี่ยง และไทยวน ตลอดจนแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมและธรรมชาติอย่างพร้อมมูล

                         

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ราชบุรี เปิดให้เข้าชมตั้งแต่เวลา 09.00-16.00 น. ทุกวัน เว้น วันจันทร์ วันอังคาร และวันหยุดนักขัตฤกษ์ ค่าเข้าชม ชาวไทย คนละ 5 บาท ชาวต่างชาติ คนละ 10 บาท สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ โทร. (032) 321513